मुळा

बऱ्याचदा मुळा म्हटल की, अनेकजण नाक तोंड मुरडतात. पण मुळा खाणे हे आरोग्यासाठी फायदेशीर आहे. हिवाळ्यात शरीरासाठी लाभदायक असलेलं कंदमुळ म्हणजे मुळा आहे. मुळा जर खायला आवडत नसला तरी त्याची भाजी, किंवा पराठा बनवून मुळा खाल्ला पाहिजे. मुळ्यामध्ये पाणी, एनर्जी, प्रोटीन, कार्बोहायड्रेट, फायबर, टोटल डएटरी, साखर, कॅल्शियम, आयर्न, मॅग्नेशियम, फॉस्फोरस, पोटॅशियम, सोडियम, जिंक, कॉपर, मँगनीज, फ्लोराईड ही सगळी मिनरल्स, विटामिन सी, थियामिन, नियासिन, कॉलीन, बीटा, विटामिन ए आययू, विटामिन के, ल्यूटिन पोषक तत्व आढळतात.

मुळ्याचे आरोग्यदायी फायदे –

1. वजन कमी करण्यासाठी यातील फायबर आहार वजन नियंत्रित करून जाडी कमी करण्याचे काम करतात. मुळात मुळ्याची कोशिंबीर तुम्ही पोळीसह खाल्ल्यास तुम्हाला योग्य फायबर मिळते आणि पोट भरल्यासारखे राहते. पाणीदार असल्याने याच्या सेवनाने भूक शमते. म्हणूनच वजन कमी करू इच्छिणाऱ्यांनी याचं अवश्य सेवन करावं.

2. मुळा रोगप्रतिकारक शक्ती वाढवण्यास मदत करतं.

3. पिवळे दात पांढरेशुभ्र करण्यासाठी मुळ्याच्या तुकड्यावर लिंबू पिळून तो तुकडा थोडा वेळ चावून थुंकून टाका. या उपायाने दात चमकदार होतील

4. ज्या लोकांची पचनक्रिया व्यवस्थित नाही आणि पोट साफ होत नसेल, तर कच्चा मुळा खावा. मूळव्याध कमी करण्यातही मुळा फायदेशीर आहे. मुळ्याची पाने घेऊन त्यामध्ये तेवढ्याच प्रमाणात साखर घ्यायची. याची पेस्ट करून हे रोज खायचे. यामुळे मुळव्याध सारखी समस्या होत नाही. यामध्ये अँटीबॅक्टरियल तत्त्व मोठ्या प्रमाणात असतात.

5. मुळ्याच्या पानांमध्ये सोडियम मोठ्या प्रमाणात असते. हे खाल्ल्याने आपल्याला लो ब्लड प्रेशर समस्या होत नाही.

6. आपण मुळ्याची पाणी दररोज खाल्ल्यास अर्थराइटिस आजारावर मात करता येऊ शकते. या पानामध्ये मोठ्या प्रमाणात एंटीऑक्सीडेंट तत्व असते. त्यामुळे ही पाने खाऊन आपण अर्थराइटिस वर मात करू शकता.

7. जर आपल्याला कावीळ झाला असल्यास आपण मुळाच्या पानांचा रस, भाजी नियमितपणे घ्यावा. हा रस दहा दिवस घ्यावा. यामुळे आपला कावीळ आजार बरा होऊ शकतो.

8. मूत्राशयासंबंधी समस्या उद्भवल्यास मुळा नैसर्गिक औषधाचे काम करतो. मुळ्याचा रस घेतल्याने लघवी करताना होणारी जळजळ थांबते. मुळ्याच्या सेवनाने मूत्रविकार व मूत्रपिंडाशी निगडित संसर्गाचा धोका कमी होतो. आतडे, मूत्रपिंड आणि पोटाशी निगडित रोगांची शक्यताही दूर होते.

9. त्वचेसाठीही वरदान आहे. मुळ्यात असलेल्या 'क' जीवनसत्त्व, स्फूरद (फॉस्फरस), जस्त (झिंक) व बी-कॉम्प्लेक्समुळे त्वचाविकार दूर होतात. यामध्ये भरपूर पाणी असल्याने त्वचेचा ओलावा कायम राहतो. तसेच त्वचा कोरडी किंवा निर्जीव होत नाही.

10. अँटिऑक्सिडंट्समुळे केसातील डॅमेज निघून जाण्यास मदत होते आणि मुळ्यामध्ये नैसर्गिक पाणी जास्त प्रमाणात असते. केसगळती अथवा लवकर केस पांढरे होण्याची समस्या असेल तर ते थांबविण्यासाठी आणि केस अधिक चमकदार होण्यासाठी याची मदत मिळते. नैसर्गिक मॉईस्चराईजर म्हणून तुम्ही मुळ्याच्या रसाचा केसांवर आठवड्यातून किमान दोन ते तीन वेळा तरी उपयोग करा.

11. कोणत्याही शँपू अथवा तेलाही जर तुमच्या केसातील कोंडा जात नसेल तर मुळ्याच्या रसाने नक्की जाईल. मुळ्याचा रस स्काल्पला लावा आणि साधारण 5 मिनिट्स हलक्या हाताने तुम्ही मसाज करा. कोरडा टॉवेल साधारण एक तास केसांवर बांधून ठेवा. त्यानंतर केस धुवा.

12. त्वचेवर आलेल्या फ्रेकल्सपासून तुम्हाला सुटका करून घ्यायची असेल तर मुळा यावर चांगला उपाय आहे. तुम्ही ताज्या मुळ्याचा रस काढा. त्यामध्ये कापूस बुडवा आणि तुमच्या त्वचेवर लावा. साधारण 15-20 मिनिट्स तसंच ठेवा आणि मग थंड पाण्याने धुवा. तुम्ही नियमित हा उपाय केल्यास, तुम्हाला सुटका मिळेल.

मुळा खाल्ल्याने होणारे नुकसान

1. मुळा ही भाजी गोईट्रोजेनिक पदार्थ आहे, जो थायरॉईड हार्मोनमध्ये बाधा आणते. जास्त सेवन केल्यास थायरॉईड हार्मोनची पातळी असंतुलित करू शकते. थायरॉईड असणाऱ्या व्यक्तींनी याचे जास्त सेवन करू नये

2. मुळ्याने रक्तातील साखरची पातळी कमी होते. यामध्ये हायपोग्लाइसेमिक असते. ज्यांना मधुमेह आहे त्यांनी डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसारच मुळ्याचे सेवन करावे

3. मुळ्यात लॅक्सेटिव्ह गुण आढळतात त्यामुळे अधिक सेवन केल्यास, पोटदुखी चालू होऊ शकते. ज्यांचे पोट संवेदनशील आहे त्यांनी मुळा खाणे टाळावे

टीप - वरील कोणतेही उपचार आयुर्वेद तज्ञांच्या सल्ल्याने करावेत.

Dr. Divya Prakash Pawar

BAMS, MS (Gynaecology And Obstetrics)

DYT [Diploma In Yoga Teacher (योग शिक्षिका)]

PGDEMS (Post Graduate Diploma in Emergency Medical Services)

DDN (Diploma In Diet And Nutrition)

MDPK (Master Diploma In Panchakarma)