कलौंजी

divipawar94
Jul 17, 2021
3 min read

एकाप्राचीन ग्रंथात असं लिहिलंय की “मृत्यू वगळता प्रत्येक रोगाचा इलाज म्हणजे कलौंजीकिंवा काळे जिरे” . काळ्याजिऱ्याच तेल ज्याला कलौंजीच तेल देखील म्हटलेजाते, ह्याचा बराच मोठा इतिहासआहे. मध्य-पूर्व आशियातदुग्धजन्य पदार्थ, कोशिंबीरी आणि इतर पदार्थांमध्येवापरला जाणारा पारंपारिक मसाल्याचा पदार्थ म्हणजे कलौंजी किंवा काळे जिरे. हजारोवर्षांपासून कलौंजीच्या तेलाचा वापर , तोंड येणे, केसगळणे, सर्दी आणि साप चावल्यावर , डोकेदुखी, अपचन आणि कुष्ठरोगासहत्वचेच्या विविध प्रकारच्या आजारांसाठी म्हणजे अक्षरशः कोणत्याही आजारासाठी केला गेला आहे. काळ्या जिरे किंवा कलौंजी (Nigella Seeds) या वैज्ञानिक नावाने देखील ओळखले जाते. ते 12 इंच (30 सेमी) उंच वाढते आणिबियासह त्याला फळ येतात. ह्याचबिया अनेक पदार्थांमध्ये चवदारमसाला म्हणून वापरतात. जेवणातल्या वापराशिवाय, कलौंजी औषधी गुणधर्मांकरिता देखीलओळखली जाते. खरं तर, ब्राँकायटिसपासूनअतिसारापर्यंतच्या प्रत्येक गोष्टीवर नैसर्गिक उपाय म्हणून बर्‍याच शतकानुशतके कलौंजीचा वापर केला जातआहे.

फायदे

· अँटिऑक्सिडेंट्स, हानिकारक फ्री रॅडिकल्सला कमीकरतात आणि पेशींना ऑक्सिडेटिव्हनुकसान टाळतात. आपल्या पेशींना जीवदान मिळते. संशोधनात असे दिसून आलेआहे की अँटीऑक्सिडंटचा आरोग्यावरपरिणाम होऊ शकतो. काहीअभ्यास असे सांगतात कीअँटीऑक्सिडंट्स कर्करोग, मधुमेह, हृदयरोग आणि लठ्ठपणा यासहअनेक प्रकारच्या दीर्घकालीन आजारांपासून संरक्षण करू शकतात. कलौंजीमध्ये आढळणारी अनेक संयुगे, जसेकी थाईमोक्विनोन, कार्वाक्रॉल, इनेथॉल आणि टेरपीनेओल ह्यामध्ये असणारी अँटिऑक्सिडेंट चांगल्या आरोग्यासाठी जबाबदार आहेत. एका अभ्यासात असेआढळले की कलौंजी मधलीआवश्यक तेल अँटीऑक्सिडेंट म्हणूनदेखील कार्य करतात.

· कोलेस्ट्रॉलहा आपल्या शरीरात चरबीसारखा एक पदार्थ असतो. आपल्याला कोलेस्ट्रॉलची आवश्यकता नसल्यास, आपल्या रक्तात जास्त प्रमाणात तयार होते आणिमग हृदयविकाराचा धोका वाढू शकतो. कोलोस्टेरॉल कमी करण्यासाठी कलौंजीविशेष गुणकारी आहे. कलौंजी आहारातखाल्ल्याने “बॅड” एलडीएल कोलेस्ट्रॉल आणि रक्त ट्रायग्लिसरायड्सया दोन्हीमध्ये लक्षणीय घट होते. विशेषम्हणजे, कलौंजी बियांपेक्षा पावडर जास्त प्रभावी आहे. ह्या पावडरमुळे “चांगले” एचडीएलकोलेस्ट्रॉल ची पातळी वाढते.

· डायबिटीसअसलेल्या 57 लोकांमधील आणखी एका संशोधनातअसे दिसून आले आहे कीएका वर्षासाठी कलौंजी खाऊन एकूण आणिएलडीएल कोलेस्ट्रॉल कमी झालं तरएचडीएल कोलेस्ट्रॉल वाढलं. शेवटी, डायबिटीस असलेल्या 94 लोकांवरील अभ्यासानुसार असे निष्कर्ष समोरआले आहेत की १२आठवडे दररोज 2 ग्रॅम कलौंजी खाल्ल्याने एकूण आणि एलडीएलकोलेस्ट्रॉल दोन्ही कमी झाले आहेत.

· कलौंजीमध्ये उच्च प्रमाणात अँटीऑक्सिडेंटअसतात, जे कर्करोगासारख्या आजारांतकारणीभूत ठरू शकणारे हानिकारकफ्री रॅडिकल्स निष्क्रिय करायला मदत करतात. उदाहरणार्थ, अभ्यासानुसार असे निष्पन्न झालेआहे की थायमोक्विनोन पेशींच्यामृत्यू ला जबाबदार असते. तर कलौंजी आणि थायमोक्विनोन ह्याएकत्र आल्या तर कॅन्सर बराहोतो.

· दुसर्‍या अभ्यासानुसार असेदिसून आले की कलौंजीचा अर्क स्तनाचा कर्करोगबरा करण्यास मदत करतो. इतरअभ्यासानुसार कलौंजी आणि त्यातले घटकदेखील कॅन्सरच्या इतर अनेक प्रकारांवरप्रभावी असू शकतात ज्यातस्वादुपिंडाचा, फुफ्फुसांचा, ग्रीवा, पुर: स्थ, त्वचाआणि कोलन कॅन्सर चासमावेश आहे. सारांश सगळ्याअभ्यासातून असे दिसून आलेआहे की कलौंजी आणित्याचे घटक अँन्टीकॅन्सर प्रभावदाखवू शकतात.

· कर्करोगाच्यासंसर्गापासून ते न्यूमोनियापर्यंत धोकादायकसंसर्गासाठी काही जीवाणू जबाबदारअसतात. कलौंजी मध्ये बॅक्टेरियाच्या वाढीस प्रतिबंध करणारा गुण असू शकतोआणि जीवाणूंच्या विरोधात संघर्ष करायला कलौंजी तुमच्या सोबत असू शकते.

· एकाअभ्यासानुसार स्टेफिलोकोकल हा त्वचेचा संसर्गझालेल्या नवजात मुलांसाठी कलौंजी लागू झाली आणिअसे आढळले की उपचारांसाठी वापरल्याजाणार्‍या प्रमाणित प्रतिजैविकांइतकीच ती प्रभावी होती. तरीही,कलौंजी शरीरातील बॅक्टेरियांच्या विविध प्रकारांवर कशी परिणामकारक होऊशकते हे पाहण्यासाठी अधिकसंशोधन आवश्यक आहे. सारांश वेगवेगळ्याटेस्ट आणि अभ्यास यादोहोंमध्ये असे आढळले आहेकी कलौंजी अनेक प्रकारच्या जीवाणूंच्यासंक्रमणाविरूद्ध प्रभावी असू शकते.

· बहुतेकवेळा सूज ही एकप्रतिकारशक्ती असते जी शरीरालाइजा आणि संसर्गापासून वाचवते. त्याचबरोबर तीव्र सूज ही डायबिटीस, कॅन्सर आणि हृदय रोगयासारख्या विविध रोगांना कारणीभूत ठरणारी आहे.

· कलौंजीमध्ये असलेलं सक्रिय कंपाऊंड थायमोक्विनोन मुळे स्वादुपिंडाच्या कर्करोगाच्या Pancreatic cancer मध्येसूज कमी करायला मदतहोते.

· यकृत /लिव्हर एक महत्त्वपूर्ण अवयवआहे. लिव्हर विषारी पदार्थ काढून टाकते, औषधांचे चयापचय करते, पोषक प्रक्रिया करतेआणि आरोग्यासाठी महत्त्वपूर्ण असलेली प्रथिने आणि रसायने तयारकरते. अनेक प्राण्यांवरच्या अभ्यासानुसारअसे आढळले आहे की कलौंजीयकृताचं इजा आणि हानीपासूनसंरक्षण करते.

· रक्तातीलजास्त साखरेमुळे वाढती तहान, नकळत वजन कमीहोणे, थकवा आणि लक्षकेंद्रित करण्यात अडचण यासह अनेकनकारात्मक लक्षणे उद्भवू शकतात. दीर्घकाळापर्यंत तपासणी न केल्यास, रक्तातीलवाढलेल्या साखरेमुळे आणखी गंभीर परिणामहोऊ शकतात, जसे की मज्जातंतूचेनुकसान, दृष्टी दोष होतो आणिजखमा हळूहळू बऱ्या होतात. काही पुरावे सिद्धकरतात की कलौंजी रक्तातीलसाखर स्थिर ठेवण्यास मदत करते आणिअशा प्रकारे या घातक प्रतिकूलदुष्परिणामांना प्रतिबंध करते.

टीप - वरील कोणतेही उपचार आयुर्वेद तज्ञांच्या सल्ल्याने करावेत.