अंजीर
- divipawar94
- May 11, 2021
- 4 min read
सामान्य अंजीर (अंजीर), जो अंजीर म्हणून लोकप्रिय आहे. त्याचे वैज्ञानिक नाव फिकस कॅरिका आहे. तुती कुटुंबाचे हे कोरडे फळ खूप चवदार आहे. हे सामान्यतः कोरड्या, खडकाळ आणि वृक्षाच्छादित भागात आढळते. त्याचे झाड लहान आहे आणि त्याचे फळ पिअरसारखे दिसतात. त्यात काही सुगंध नाही. अंजीरला मऊ रसाळ बाह्य लेप आणि कुरकुरीत बिया आहेत. या बियाण्यांमधूनच ते पुन्हा घेतले जाते. अंजीर जगभर कोरड्या स्वरूपात खाल्ले जाते. पिकविणे त्याच्या चव आणि चवमध्ये फरक करते. भारतात त्याची किंमत 800 रुपये प्रतिकिलोपासून सुरू होते. गुणवत्तेनुसार किंमत बदलते. अनेक प्रकारचे अंजीर बाजारात उपलब्ध आहेत. जसे,
1. काळा मिशन अंजीर
2. तपकिरी टर्की
3. सिएरा अंजीर
4. Calimyrna अंजीर
5. कडोटा अंजीर
आता अंजीरचे घटक, फायदे आणि तोटे देखील जाणून घेऊया.
अंजिरमध्ये खालिलप्रमाणे घटक आहेत,
ताजे अंजीर 100 ग्रॅम प्रति पौष्टिक मूल्य
ऊर्जा 74 किलो कॅलरी
कार्बोहायड्रेट 19.18 ग्रॅम
प्रथिने 0.75 ग्रॅम
एकूण चरबी 0.30 ग्रॅम
कोलेस्टेरॉल 0 मिग्रॅ
आहारातील फायबर 2.9 ग्रॅम
फोलेट्स 6 .g
नियासिन 0.400 मिग्रॅ
पॅन्टोथेनिक acid 0.300 मिलीग्राम
पायिडॉक्सिन 0.113 मिलीग्राम
रिबॉफ्लेविन 0.050 मिलीग्राम
थियामिन 0.060
व्हिटॅमिन ए 142 आययू
व्हिटॅमिन सी 2 मिलीग्राम
व्हिटॅमिन ई 0.11 मिलीग्राम
व्हिटॅमिन के 4.7 .g
सोडियम 1 मिग्रॅ
पोटॅशियम 232 मिलीग्राम
कॅल्शियम 35 मिलीग्राम
तांबे 0.070 मिलीग्राम
लोह 0.37 मिलीग्राम
मॅग्नेशियम 17 मिलीग्राम
मॅंगनीज 0.128 मिलीग्राम
सेलेनियम 0.2 µg
जस्त 0.15 मिग्रॅ
अंजीरचे फायदे –
1) फायबर हा आपल्या आहाराचा एक आवश्यक भाग आहे. अंजीरमध्ये आढळणारा उच्च फायबर वजन नियंत्रित करण्यास मदत करू शकतो. त्याचे सेवन पाचन तंत्रासाठी देखील चांगले आहे, यामुळे कर्करोग आणि टाइप 2 मधुमेहाचा धोका देखील कमी होतो.
2) वजन कमी करण्याच्या इच्छुकांसाठी त्याचे सेवन करणे फायदेशीर ठरू शकते. मुठभर अंजीर खाल्ल्याने तुमचे पोट फार काळ टिकू शकते, जे वजन व्यवस्थापनासाठी पुरेसे आहे.
3) अंजीर अर्क रक्तातील fatty acids आणि व्हिटॅमिन ई पातळी सामान्य करून मधुमेहाच्या उपचारांमध्ये मदत करू शकतो. टाईप -2 मधुमेह असलेल्या रुग्णांना साठी अंजीरमध्ये जास्त प्रमाणात पोटॅशियम आढळते. तसेच क्लोरोजेनिक acid पातळी नियंत्रित करण्यास मदत करते. अंजीरची पाने देखील महत्त्वपूर्ण पोषक द्रव्यांसह भरली जातात ज्यामुळे इंसुलिन असलेल्या व्यक्तींसाठी इन्सुलिनची आवश्यकता कमी होते. याव्यतिरिक्त, पोटॅशियमच्या भरपूर प्रमाणात असलेल्या अंजीरमुळे रक्तातील साखरेचे स्पाइक्स नियमित जेवण नियमित होते आणि रक्तातील ग्लुकोजची पातळी नियंत्रणात राहते.
4) अंजीरमध्ये आढळणारे बरेच जीवनसत्त्वे, अँटिऑक्सिडेंट्स आणि खनिजे त्वचेचे पीएच संतुलन राखते आणि रक्त परिसंचरणांना प्रोत्साहित करते. अंजीर खाल्ल्यानंतर आपण स्वत: ला वाटू शकता की अंजीर खाल्ल्यानंतर तुमची त्वचा चमकदार आणि कोमल होईल. झटपट चमक येण्यासाठी, ताजे अंजीर पेस्ट बनवा, आपल्या चेहर्यावर हळूवारपणे लावा आणि ते 15 मिनिटे राहू द्या आणि कोमट पाण्याने चांगले स्वच्छ धुवा, यामुळे त्वचेला नैसर्गिकरित्या चमक येईल. शिवाय, अंजीर अर्क त्वचेचे हायड्रेशन सुधारते आणि हायपरपीग्मेंटेशन, मुरुम आणि सुरकुत्यासाठी एक नैसर्गिक उपाय म्हणून कार्य करते.
5) अंजीर हे बर्याच शॅम्पू, कंडिशनर आणि केसांच्या मस्जिदांचे प्रसिद्ध घटक आहेत. माहितीनुसार अंजीर केसांना मॉइश्चरायझेशन आणि केसांच्या वाढीस मदत करतात. तसेच त्यातील लोह, पोटॅशियम, मॅग्नेशियम आणि जीवनसत्त्वे अ आणि ई जास्त प्रमाणात असतात केसांना निरोगी ठेवण्यास मदत करतात. झिंक केसांच्या पुनर्प्राप्तीस गती देते. जर आपण अंजीर खाल्ले तर आपल्याला प्रत्येक जीवनसत्व आणि खनिज मिळतात. जेणेकरून तुमचे केस निरोगी राहतील
6) अंजीरमध्ये फिनोलिक यौगिकांची उपस्थिती एंटी-कॅरिज क्रिया दर्शवते आणि दंत संसर्गास कारणीभूत असणार्या बॅक्टेरियांना विस्कळीत करते. अंजीर फळांमधील फ्लेव्होनॉइड्स आणि फायटोकेमिकल्स बॅक्टेरियाच्या संसर्गास कमी करणारे, हिरड्या, दात आणि दंतांच्या एकूण आरोग्यास प्रोत्साहित करणारे शक्तिशाली बॅक्टेरियाच्या वाढीस प्रतिबंध करतात .
7) प्रथिने, कार्बोहायड्रेट, फायबर, जीवनसत्त्वे अ, सी आणि खनिजे लोह, अंजीरमधील कॅल्शियम या श्वसन प्रणालीला हायड्रेट करते आणि नैसर्गिकरित्या कफ साफ करते, घसा खवखवणे, खोकला आणि फुफ्फुसातील इतर अडथळे कमी करते.
8) ड्राय अंजीर निद्रानाश ग्रस्त लोकांसाठी अत्यधिक फायदेशीर आहे आणि झोपेला त्रास देणारा पदार्थांपैकी एक आहे . ट्रिप्टोफेनची चांगुलपणा शरीरात रक्ताभिसरण सुधारित करून झोपेच्या झोपेस उत्तेजन देते.
9) वयोवृद्ध व्यक्तींमध्ये Eye Vision नष्ट होण्यामागील मुख्य कारण म्हणजे वयाशी संबंधित macular hole या परिस्थितीत अंजीर हे एक मौल्यवान फळ आहे नियमित सेवन सर्व वयोगटातील निरोगी दृष्टीला प्रोत्साहन देते.
10) अंजीरमध्ये मोठ्या प्रमाणात आहारातील फायबर, तांबे, झिंक, मॅग्नेशियम, पोटॅशियम, व्हिटॅमिन के आणि अँटिऑक्सिडेंट्स स्मृतीस उत्तेजन देतात, चिंता कमी करतात आणि अल्झायमरच्या रूग्णांमध्ये उपचार करण्यास आणि Neuroinflammation सुलभ करण्यास मदत करतो.
11) अंजीर रक्तप्रवाहात ट्रायग्लिसरायड्सची पातळी कमी करतात आणि हृदयरोगाचा धोका टाळतात. फायबर पेक्टिन समृद्ध असलेले अंजीर हे कोलेस्टेरॉलला चिकटलेले द्रव काढून टाकतो आणि उत्सर्जन प्रणालीद्वारे शरीरातून काढून टाकतो. याव्यतिरिक्त, अँटिऑक्सिडंट्स आणि पोटॅशियम वाळलेल्या अंजीरांवरील प्रमाण रक्तदाब नियंत्रित करते, शरीरातून मुक्त रॅडिकल्सचा नाश करते आणि रक्तवाहिन्यांमधील अडथळा टाळते आणि हृदय व रक्तवाहिन्यासंबंधी रोगांचा धोका कमी करते.
12) अंजीरांमध्ये आवश्यक खनिजे आणि जीवनसत्त्वे समृद्ध असतात ज्यात हाडे मजबूत करण्यात महत्त्वपूर्ण भूमिका असते आणि ऑस्टिओपोरोसिसचा धोका कमी होतो. कॅल्शियम आणि फॉस्फरस अंजीर समृद्ध असलेल्या खाद्यपदार्थांपैकी एक असल्याने हाडांच्या दुखापतीमुळे किंवा बिघाड झाल्यास हाडांच्या निर्मितीस उत्तेजन मिळते. ताज्या स्टीव्ह अंजीरची सेवा तुम्हाला हाडांची घनता बळकट करण्यासाठी 180 मिलीग्राम कॅल्शियम आणि आवश्यक जीवनसत्त्वे सी आणि के प्रदान करते.
13) आतडे पुन्हा भरुन काढण्यासाठी आणि कोरडे करण्यासाठी फळ असलेल्या अंजीरांची उत्तम फळे म्हणून प्रशंसा केली जाते. हे नैसर्गिक रेचक म्हणून कार्य करते कारण त्यात विद्रव्य फायबरची चांगली मात्रा असते. सामान्य आतड्यांसंबंधी कार्य करण्यास प्रोत्साहित करू शकतो, मलमध्ये मोठ्या प्रमाणात जमा करू शकतो आणि बद्धकोष्ठता दूर करते आतड्यांची हालचाल सुलभ करते आणि पाचक विकारांवर उपचार करण्यासाठी एक नैसर्गिक उपाय म्हणून काम करतो .
14) पोटॅशियम भरपूर प्रमाणात असते anjeer उच्च रक्तदाब नियंत्रित करण्यात मदत करते. पोटॅशियम हे एक महत्त्वपूर्ण खनिज आहे जे शरीरात रक्तदाब नियंत्रित करण्यास मदत करते कारण सोडियमच्या नकारात्मक परिणामाची पुनरावृत्ती करण्यास सुलभ करते. अंजीरमध्ये पोटॅशियम स्नायू आणि नसा यांचे कार्य उत्तेजित करण्यास मदत करते, त्यातील द्रव संतुलित करते आणि इलेक्ट्रोलाइट संतुलन राखते. रक्तदाब व्यवस्थापित केल्याने रक्तवाहिन्यातील रक्त परिसंचरण सुधारण्यास मदत होते, आणि तणावही कमी होतो. उच्च रक्तदाब आहारामध्ये भर घालण्यासाठी हे अंजीर उत्तम फळ आहे.
15) पौगंडावस्थेतील मुलींना पीएमएस लक्षणे कमी करण्यासाठी आणि चक्र नियमित करण्यासाठी अंजीर देखील मौल्यवान आहेत.
16) तुम्हांला कंबरेचे, गुडघ्याचं दुखणं असल्यास अंजीर, सुंठ आणि धणे समप्रमाणात मिसळून बारीक कुटून खावे. रात्री हे मिश्रण पाण्यात मिसळावे. सकाळी उठल्यावर हे पाणी गाळून प्यावे. नियमित हे मिश्रण प्यायल्यास त्रास कमी होण्यास मदत होते. दुखण्यापासून आराम मिळवण्यासाठी नियमित 3-4 अंजीर फायदेशीर आहेत.
अंजीरचे तोटे –
निश्चित प्रमाणात अंजीर खाणे फायदेशीर आहे. परंतु जास्त खाणे देखील हानिकारक असू शकते.
1) २०१० च्या अभ्यासानुसार, रबर लेटेक्स किंवा बर्च परागकांमुळे allergy असलेल्या लोकांना अंजीर देखील असोशी असू शकते.
2) जर एखाद्याला तुतीच्या कुटूंबाच्या फळांना जसे की जॅकफ्रूट, ओसेज केशरी आणि साखर सफरचंद असोशी असेल तर ते देखील टाळावे.
3) वाळलेल्या आणि कच्च्या अंजिरामध्ये व्हिटॅमिन के जास्त प्रमाणात आढळते. जर आपण वारफेरिन, कौमाडिनसारखे रक्त पातळ करणारी औषधे घेतली तर ते योग्य होणार नाही.
4) अंजिराच्या जास्त प्रमाणात सेवन केल्यामुळे काही लोकांना बद्धकोष्ठता, उलट्या आणि अतिसार सारखी समस्या देखील उद्भवू शकतात. म्हणून नेहमी हे निश्चित प्रमाणात सेवन करावे.
टीप - वरील कोणतेही उपचार आयुर्वेद तज्ञांच्या सल्ल्याने करावेत.
Dr. Divya Prakash Pawar
BAMS, MS (Gynaecology And Obstetrics)
DYT (Diploma In Yoga Teacher)
[योग शिक्षिका]
PGDEMS (Post Graduate Diploma in Emergency Medical Services)
DDN (Diploma In Diet And Nutrition)
MDPK (Master Diploma In Panchakarma)
Comments