कफदोष

divipawar94
Jun 24, 2021
1 min read

कफदोष

शरीरातीलतीन दोषांपैकी एक दोष म्हणजेकफ. कफाला श्लेष्मा असेही म्हणतात. कफ आवश्यक प्रमाणातशरीरात असताना शरीरातील व्यापार सुरळीत चालण्यास मदत करतो. मात्रआवश्यक प्रमाणापेक्षा कमी किंवा अधिकझाल्यास रोग उत्पन्न करतो, तेव्हा त्यास दोष म्हणतात. कफाचेस्वरूप बघितले असता तो पांढऱ्यारंगाचा, जड, स्निग्ध, चिकटव थंड असतो. जेव्हाकफ त्याच्या मूळ स्वरूपात असतोतेव्हा तो चवीला गोडअसतो. परंतु, त्यात विकृती निर्माण झाली तर चवीलाखारट होतो. कफ मूलत: स्थिरस्वभावाचा असला तरी वाताच्यासाहाय्याने तो सर्व शरीरभरभ्रमण करतो. कफाचे वास्तव्य सर्व शरीरात असलेतरीही आमाशय, छाती, घसा, जीभ, डोके, सांधे, रस धातू, मेदधातू ही कफाची प्रमुखस्थाने आहेत. कार्य व कार्यक्षेत्राच्या दृष्टीने कफाचेपुढील पाच प्रकार सांगितलेआहेत : क्लेदक, अवलंबक, बोधक, तर्पक आणि श्लेषक. क्लेदककफ आमाशयात राहून खाल्लेल्या अन्नाला ओलसरपणा आणतो व त्याचालगदा बनवितो. हा कफ अन्नाचेपचन होण्यास मदत करतो. अवलंबककफ छातीच्या ठिकाणी राहून हृदयाला आधार व शक्तीदेतो. बोधक कफ जिभेचेमूळ व घसा याठिकाणी राहतो. हा कफ जिभेलासर्व प्रकारच्या चवींचे ज्ञान करवून देण्यात साहाय्यक ठरतो. तर्पक कफ डोक्याच्या ठिकाणीराहून ज्ञानेंद्रियांची काळजी घेतो व त्यांच्याकामात साहाय्य करतो. श्लेषक कफ सांध्यांच्या ठिकाणीराहून वंगणाप्रमाणे काम करतो वसर्व सांध्यांना कार्यक्षम बनवितो.

टीप - वरील कोणतेही उपचार आयुर्वेद तज्ञांच्या सल्ल्याने करावेत.