जांभूळ

जांभूळ किंवा ब्लॅक मनुका एक मधुर लो-कॅलरी फळ आहे जो सामान्यत: उन्हाळ्यात आढळतो आणि आरोग्याशी आणि औषधी फायद्यांशी संबंधित आहे. हे अत्यावश्यक अँटिऑक्सिडेंट्स आणि फ्लेव्होनॉइड्सने भरलेले आहे आणि कॅल्शियम, लोह, फॉस्फरस, मॅग्नेशियम, व्हिटॅमिन ए, व्हिटॅमिन सी आणि फॉलीक acid चांगला स्रोत आहे. या उन्हाळ्याच्या फळात लघवीचे प्रमाण वाढवणारा पदार्थ, अँटी-स्कॉर्बुटिक आणि कॅमेनिटीव्ह गुणधर्म आहेत. या गुणधर्मांमुळे, शरीरातून विष बाहेर काढून टाकण्यास, पचनास उत्तेजन देणे आणि मळमळ आणि उलट्यांचा लक्षणे टाळण्यासाठी हे अत्यंत फायदेशीर आहे. जांभूळ, ज्याला संस्कृतमध्ये जंबुफळम म्हणून ओळखले जाते, ते आयुर्वेद, सिद्ध, युनानी आणि चिनी औषधांच्या अनेक समग्र उपचारांमध्ये मोठ्या प्रमाणात वापरले जाते.

जम्बु कषायमधुरा श्रमपित्तदाहकंठार्तिशोषशमनी कृमिदोषहन्त्री श्वासातिसारकफकासविनाशिनी च विष्टम्भिनी भवति रोचन पाचनी च । (राजनिघंटु)

फायदे 1. मधुमेहासाठी उपयुक्त फळ, फळ तसेच पाने रक्तातील साखरेची मूल्ये नियंत्रित करण्यासाठी पाळल्या जातात. सीबीआरआय, लखनऊ, भारत येथे नुकत्याच झालेल्या अभ्यासात असे आढळले आहे की बियांचा वाळलेला अल्कोहोलयुक्त अर्क रक्तातील साखरेची पातळी कमी करतो. या फळाचे सक्रिय घटक रक्तामध्ये स्वादुपिंडाच्या पेशींमधून मधुमेहावरील रामबाण उपाय तयार करतात, ज्यामुळे वारंवार लघवी होणे आणि थ्रस्टिंग होणे मधुमेहाची लक्षणे कमी होतात. मोठ्या आकाराच्या जांभूळ ची फळे उन्हात वाळवा. दिवसातून तीन ते दहा ग्रॅम पावडर घेतल्यास मधुमेहामध्ये फायदा होतो. जांभूळच्या सालची राख ही मधुमेहासाठी उत्तम औषध आहे. 625 मिलीग्राम ते 2 ग्रॅम पर्यंत राख प्या. दिवसातून तीन वेळा साखर घेतल्यास मूत्रात साखर थांबते.

2. जांभूळ एक उत्कृष्ट त्वचा टोनर, डिटोक्सिफायर आणि मॉइश्चरायझर आहे आणि त्वचा निरोगी आणि चमकदार बनवते . फेस मास्क किंवा टोनर म्हणून जांभूळचा नियमित वापर केल्याने चेहर्यावरील छिद्र कमी होते आणि सेबमच्या जास्त प्रमाणात स्त्राव नियमित होतो. जांभूळमध्ये व्हिटॅमिन-सी भरपूर प्रमाणात असणे रक्ताला विखुरलेले आणि शुद्ध करते, मुरुम कमी करते आणि तुम्हाला दोष-मुक्त भव्य त्वचेसह आशीर्वाद देते.

3. लोह आणि व्हिटॅमिन सीचा एक उत्कृष्ट स्त्रोत, हे फळ हेमोग्लोबिनची पातळी वाढविण्यास आणि रक्त शुद्ध करणारे म्हणून कार्य करण्यास मदत करते. लाल रक्तपेशींची संख्या आणि हिमोग्लोबिनची संख्या वाढवते जे अशक्तपणावर उपचार करण्यात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावते.

4. जांभूळ पोटॅशियम सारख्या अँटिऑक्सिडंट्स आणि खनिजांचा चांगला स्रोत असल्याने हृदयरोगाचा धोका कमी करण्यासाठी अत्यंत फायदेशीर आहे आणि रक्तवाहिन्या कडक होण्यापासून प्रतिबंधित होते. रसाळ फळ उच्च रक्तदाबाची विविध लक्षणे कमी करण्यास आणि उच्च रक्तदाब आणि स्ट्रोकचा धोका कमी करण्यात उल्लेखनीय आहे .

5. जांभूळचे वेगवेगळे भाग पारंपारिकपणे बॅक्टेरियाच्या संसर्गाच्या उपचारांसाठी वापरले जातात. यात मलिक Acid, गॅलिक Acid, ऑक्सॅलिक Acid आणि टॅनिन असतात ज्यात अँटीमेलरियल, बॅक्टेरियाच्या वाढीस प्रतिबंध करणारा पदार्थ आणि गॅस्ट्रोप्रोटेक्टिव गुणधर्म असतात. खोकला, सर्दी आणि दम्यासारख्या श्वसन संसर्गासारख्या जिवाणू संसर्ग होणा. या बहुधा जीवाणूंच्या संसर्गावर उपचार करणे या आवश्यक गुणधर्मांसह फळांचे महत्त्व आहे.

6. जांभूळ अतिसार, उलट्या आणि चिडचिडे आतड्यांसंबंधी सिंड्रोमसारख्या पाचन समस्यांचा उपचार करतो . हे हिरड्या आणि दात मजबूत करते, हिरड्या जळजळ आणि तोंडाचे अल्सर बरे करते. फळाची तुरळक मालमत्ता गळ्याच्या समस्येवर उपचार करण्यासाठी आणि श्वासोच्छवासाच्या श्वास दूर करण्यास अत्यंत फायदेशीर ठरते. 10 ग्रॅम जांभूळाच्या झाडाची साल 500 मिली पाण्यात शिजवा. एक चतुर्थांश शिल्लक असताना प्या. हे संग्रहणी मध्ये फायदा देते. दिवसातून तीनदा 20-30 मिली प्रमाणात हा डीकोक्शन घ्यावा.

7. जांभूळ फळांच्या रसातील बॅक्टेरियाच्या वाढीस प्रतिबंध करणारा पदार्थ गुणधर्मांमुळे त्याचा वापर डोक्यातील कोंडा करण्यासाठी केला जातो.

8. जांभूळ फळांचा रस प्लीहाच्या वाढीस प्रभावी ठरतो.

9. जांभूळ खाल्ल्याने Stones वितळतात. जांभूळच्या 10 मिली रसात 250 मिग्रॅ रॉक मीठ मिसळा. काही दिवसांकरिता दिवसातून 2-3 वेळा मूत्राशयातील Stone तोडून तोडतो.

10. कावीळ झाल्यास , जांभूळ खा. जांभूळच्या 10-15 मिलीलीटर रसात 2 चमचे मध मिसळा. कावीळ, अशक्तपणा आणि रक्ताच्या विकारांमध्ये ते फायदेशीर ठरते.

11. 250 मिली गायीच्या दुधामध्ये 10 ग्रॅम जांभूळ विरघळून सात दिवस सकाळ, दुपार आणि संध्याकाळ प्यायल्याने मूळव्याधांमध्ये रक्त पडणे थांबते.

12. जेव्हा बहुतेक वेळेस खाण्यापिण्यामध्ये बदल होतो तेव्हा तोंडाचे फोड सुरू होतात. जांभूळ च्या रसाने स्वच्छ धुवल्यास तोंडातील अल्सर फायदेशीर ठरतात. नियमितपणे 10-15 मिली फळाचा रस घ्या. यामुळे घश्याचे आजारही दूर होतात.

13. बर्‍याच लोकांना मोतीबिंदूची समस्या असते, यामध्ये जांभूळ खूप उपयुक्त आहेत. जांभूळची पूड मधात चांगले मिसळा. यापैकी तीन ग्रॅमच्या गोळ्या बनवा. दररोज सकाळी आणि संध्याकाळी 1-2 गोळ्या खा. या गोळ्या मधात बारीक करून मस्करा म्हणून लावा. हे मोतीबिंदू मध्ये फायदे प्रदान करते.

14. प्रत्येकजण, मुले असो की मोठी, डोळ्यांशी संबंधित समस्या आहेत. डोळ्यांशी संबंधित अनेक प्रकारचे डोळे आहेत जसे डोळे दुखणे. आपण त्यात जांभूळ वापरू शकता. जांभूळ ची 15-20 मऊ पाने 400 मिली पाण्यात शिजवा. जेव्हा हा डीकोक्शन चतुर्थांश शिल्लक असेल तर त्यासह डोळे धुवा. ते फायदेशीर आहे.

15. जांभूळ चे फायदे Syphilis रोगात देखील घेतले जाऊ शकतात. सिफलिसच्या प्रभावित भागावर जांभूळच्या पानांपासून शिजलेले तेल लावा. यामुळे आराम मिळतो.

टीप - वरील कोणतेही उपचार आयुर्वेद तज्ञांच्या सल्ल्याने करावेत.

Dr. Divya Prakash Pawar BAMS, MS (Gynaecology And Obstetrics) DYT [Diploma In Yoga Teacher (योग शिक्षिका)] PGDEMS (Post Graduate Diploma in Emergency Medical Services) DDN (Diploma In Diet And Nutrition) MDPK (Master Diploma In Panchakarma)